blog

verdriet is geen eindstation

Dit is de titel van een boek van Jaane Krook in gesprek met psychiater en danstherapeut Charlotte Querido. Deze titel gebruik ik vaak in mijn praktijk. Vooral als mensen bang zijn dat als ze eenmaal hun verdriet toelaten het dan bij wijze van spreke nooit meer ophoudt.

Verdriet gaat over door verdrietig te zijn.
Als er verdriet is, is er verdriet. Groot verdriet, klein verdriet, het telt allemaal mee. Waaromvragen blokkeren de natuurlijke stroom. Je hoeft echt niet meteen te weten waarom je huilt. Je voelt verdriet en dat is wat het is. Tranen helpen smelten en verzachten. Huilen is zeker niet hetzelfde als zwakte of zelfmedelijden. Het mooie is dat verdriet over gaat door verdrietig te zijn. Juist het tegenhouden van opkomende tranen kan extra last bezorgen. Je voelt je dan letterlijk terneergedrukt.

Oud zeer
Als er sprake is van oud zeer is het hoopvol te weten dat je nu wél de mogelijkheid hebt om je tranen liefdevol te ontvangen. Als volwassene kun je je ontfermen over kwets-uren uit het verleden. De feitelijke pijnlijke situatie ligt achter je. Dit oud zeer erkennen en serieus nemen is genoeg, je hoeft dit zeker niet opnieuw te beleven. Toen was er geen ruimte voor verdriet. Nu mag stromen wat zich als vanzelf aandient. Het vraagt moed om je kwetsbaarheid te uiten en te delen. Misschien ben je graag alleen met je verdriet of wil je mensen kiezen om het mee te delen. Liefst iemand die aandachtig luistert, je geborgenheid biedt en affectief bevestigt. Je voelt dan dat je er helemaal mag zijn zoals je bent.

De Regen

Hij komt wanneer hij komen moet, de regen

Geen bui, wat heet, geen druppel hou je tegen

Hij valt, hij mot, hij klettert neer in overvloed

Er valt geen druppel meer of minder dan er vallen moet“.

Toon Hermans

Verdriet toelaten, hoe doe je dat?
Veel mensen zijn niet gewend om verdriet toe te laten, terwijl dat echt helpt. Niet iedereen heeft de ‘gebruiksaanwijzing’ van verdriet geleerd. In veel gezinnen was daar – zeker een of meer generaties geleden – geen ruimte voor. Een aai over je bol of veilig uitsnikken tot het klaar is op een zachte schoot was er toen niet altijd bij en misschien hoorde jwel; ‘Stel je niet aan, het valt toch wel mee’. Of ‘Daar hebben we jantje lacht en jantje huilt weer’. Of ‘Moet je hierom huilen? Kom op, flink zijn’. Door zo’n jeugdervaring praten mensen helaas negatief over zichzelf als ze verdriet voelen; ‘Zit ik weer te janken’. Je verdringt je pijn en klemt nog liever je kaken strak op elkaar dan dat iemand ziet dat je verdriet voelt. Flink zijn, even flink zijn; daar ben je goed in geworden. Als je een gevoel verdringt dan gaat het vastzitten, de gevoelsbeweging gaat eruit. Wat je wél voelt als je goed naar je lijf luistert wordt vaak benoemd als: ‘ik voel een brok in mijn keel’, ‘het is alsof er een steen op mijn maag ligt’ of ‘ik heb een muurtje om mijn hart’.

Verzachting en opluchting
Als er verdriet is geef het als het effe kan de ruimte. Dit geldt natuurlijk voor mannen en vrouwen. Letterlijk stil staan bij je lichaam en bewust de signalen die je lijf je geeft oppikken. Juist het niet-doen, het stil (samen-)zijn of een tedere aanraking brengt natuurlijke stroming op gang. Je kunt als je je veilig voelt je hart luchten. ‘Ge macht grust schruwe’; zo kreeg ik in mijn Brabantse moedertaal warme instemming om mijn tranen de vrije loop te laten. Om tot slot een diepe zucht van opluchting te slaken. Door verdriet te laten stromen komt er verzachting in plaats van verkramping. De tranen zorgen ervoor dat innerlijke kou kan smelten. De eens zo kwetsbare innerlijke wond heelt zoetjesaan. Het blijvende litteken zorgt voor stevig weefsel en hoort voortaan bij je eigenheid.

‘ik wil van dat eeuwige schuldgevoel af’

Last van schuldgevoel
Bovenstaande verzuchting van een client vormt de inspiratie voor dit blog. Als je last hebt van schuldgevoel zit je geweten je in de weg met een akelig gevoel over iets wat je wel of niet hebt gedaan. Dit feit kun je niet meer terugdraaien. Wat gebeurd is, is gebeurd. Je voelt je ellendig omdat je meent dat je tekort geschoten bent of denkt dat je iemand schade hebt berokkend. Of gewoonweg omdat je het goed hebt en je schuldig voelt ten opzichte van anderen die het op het oog minder goed hebben. Misschien ga je hierdoor deze persoon of die situatie wel uit de weg.

Mijn geweten speelt me parten
Irreëel schuldgevoel ontstaat omdat je jezelf tot iets verplicht hebt, wat je niet waar hebt kunnen maken. Je kunt jezelf wel voor je kop slaan of de haren uit je hoofd trekken. Je voelt zoveel narigheid over jezelf dat je amper rechtop durft te lopen. Met schuldgevoel richt je je boosheid -uit angst voor confrontatie met de ander- op jezelf. Je voelt je buitengewoon verantwoordelijkheid voor alles en iedereen. Je lijdt aan schuldgevoel omdat je in strijd handelt met wat je volgens jou hoort te doen.

‘Ik moet altijd voor iedereen klaarstaan’. Is dat waar?
Je focus lijkt vooral gericht op het gelukkig maken van anderen en zelfzorg komt daarmee op de tweede plaats. Is dit in de valse hoop dat ze je aardig vinden en niet in de steek laten? Jij kunt niet weten wat voor de ander het beste is. Dat kun je alleen maar zelf weten. En als ik steeds bezig ben, vanuit mijn reddersdrang, jou aandacht te geven wie geeft mij dan aandacht? Irreële gedachten kunnen danig in de weg zitten. Voorbeelden hiervan die schuldgevoel uitvergroten zijn:

  • Ik hoor niet blij of gelukkig te zijn nu hij of zij het zo moeilijk heeft.
  • Ik moet altijd een lieve moeder, zus, vriendin, therapeut, etc. zijn.
  • Ik mag geen nee zeggen, niet boos worden moet de verstandigste zijn.
  • Ik mag mijn talenten niet tonen, dat is zo naar voor mijn collega.

Is dit echt waar? Of ben je zo bang om ‘nee’ te zeggen in de veronderstelling dat je de teleurstelling van de ander niet kunt verdragen. Of omdat je hebt ervaren dat je liefde moet verdienen door goede prestaties of door altijd aardig te blijven. Helaas heb je hier kennelijk te weinig vrijheid in ervaren.

Schuldgevoel verzachten
Schuldgevoel laat zien dat we iets hebben gedaan waarbij we niet trouw waren aan onszelf en waarbij we onszelf en bovendien een ander tekort hebben gedaan. Schuldgevoel wordt vaak gevolgd door spijt. Verlichting van schuldgevoel is mogelijk door alsnog je verantwoordelijkheid te nemen voor dat wat achteraf niet goed voelt. Je wilt zo gauw als het kan de pijn van schuldgevoel verzachten en het weer goed maken door bijvoorbeeld je excuses aan te bieden. Of door te herstellen wat je nog herstellen kunt. Of door iets ongedaan maken te maken of alsnog te doen wat je hebt beloofd. En vooral door je onschuld te zien en jezelf te vergeven.

Zeg maar ja tegen het leven
Bewust ‘ja’ zeggen tegen je behoeften, ook als de ander dat niet plezierig vindt, daar is moed voor nodig. Je bent daarvoor geen verantwoording schuldig. Het betekent dat je luistert naar je lijf en gevoel, in beweging komt en gezonde grenzen stelt. Ook als je vermoedt dat de ander daar niet van gediend is. Dit assertief gedrag is mijns inziens een teken van gezonde zelfzorg en betekent niet dat je handelt tegen de ander. Je maakt juist ruimte voor oprechte verbinding met jezelf en de ander. Je erkent ieders eigenheid en menselijkheid met alle zon- en schaduwzijden die daarbij horen. Dan is sprake van echte ontmoeting van hart tot hart.

opgeruimd gevoel

heldere stroom
Teveel riet, stengels gras en nog veel meer zorgt ervoor dat sloten verstopt raken. Bladeren raken aangekoekt, het water stroomt niet meer en ruikt niet fris. Dat vraagt, snoei- ruim- en knipwerk om weer een vlotte doorgang te krijgen. Het water wordt na zo’n  grote schoonmaak met de dag helderder. Hierover las ik in het boek van Herman van Veen ‘Voor het eerst’. Hij schrijft ‘die sloten zijn eigenlijk niet anders dan darmen in een lichaam, ze nemen op, ze voeren af.’  Daarop voortbordurend kom ik op het thema gevoels-verstopping.

gevoelsverstopping
Hoe helder is onze lijfelijke energiestroom? Zijn er emoties zoals angst, verdriet of boosheid die nog in een donker hoekje wachten tot ze de ruimte krijgen? Deze nog niet verteerde emoties verstoppen de boel onbewust en brengen als het te lang duurt spanningsklachten met zich. Bijvoorbeeld een dichtgeknepen keel, strakke schouders, een verkrampte kaak, zere nek of een knoop in de maag. Lichaamssignalen en gevoelens opmerken en toelaten leren we niet op de basisschool, het voelt ‘eng’. Vaak wordt daarom de bekende en ogenschijnlijk veilige route naar het denken genomen. Dit blijkt een onbewust wegbewegen van innerlijke onrust. Geen demping met chocola, alcohol of drugs, maar met denken, piekeren en analyseren.

verhalen over toen en straks
Directe beleving van lichaamssensaties en gevoelens maakt dan plaats voor verhalen over gisteren en morgen. Deze route is veelal een geautomatiseerd overlevingspatroon dat vroeger kennelijk noodzakelijk was, maar nu niet meer werkt. Wie ben je zonder deze gedachten en verhalen? Vaak gevoed door angst voor afwijzing of behoefte aan goedkeuring. Deze angst is een idee en niet de werkelijkheid. Het heden blijkt vele malen milder dan je gedachten. Maar zolang iemand denkt en hecht aan emotionele verhalen en bijpassende drama’s hoeft hij of zij, hier en nu nog niet te voelen. Dan leeft men onbewust in de illusie goed voor zichzelf te zorgen, terwijl stressklachten juist toenemen.

kwetsuren helen
Het vraagt moed om echt de confrontatie met je binnenwereld aan te gaan. Om innerlijke stilte ‘binnenshuis’ op te zoeken. Om te luisteren naar wat je lijf te vertellen heeft. Sommige mensen hebben zoveel kwetsuren gekend dat er verdrietig genoeg sprake lijkt van innerlijke kou en kramp. Wanneer is de tijd rijp om deze spanning de ruimte te geven en met veiligheid en warmte te verzachten? Dit geeft openheid voor stromende levensenergie.
Wat helpt om deze weg naar binnen te gaan? Om vanuit innerlijke stilte gewoonweg te ervaren wat er is. Niet meer en niet minder. Emoties uiten zichzelf in een golfbeweging, komen en gaan. Dit is een persoonlijk proces dat zich al dan niet met hulp van iemand die veilig genoeg voelt voltrekt.
Dan komt er ruimte om kwetsuren te helen. Ruimte om de natuurlijke intelligentie haar helend werk te laten doen. Met respect voor ieders menselijkheid. Met aandacht voor ieders kracht & kwetsbaarheid.