emotie & gevoel

Emoties
Emoties overkomen je zonder pardon. E-moties bewegen automatisch naar buiten. Er komt beweging in spieren, gewrichten en organen. Bijvoorbeeld heb je onbewust een glimlach, neig je richting je geliefde of neurie je een liedje.
Als je reële of irreële dreiging ervaart komt je lijf vliegensvlug in beweging om te vechten, vluchten of te verstarren. Dit zijn pure lijfelijke reacties die onbewust hun weg naar buiten zoeken. Je hebt al vlekken in je hals, je bloost, je hebt een brok in de keel, je nekharen staan overeind, je bent witheet van woede, je trommelt met je vingers, je krijgt angstzweet, een knoop in je maag of je ademhaling gaat sneller,… Allemaal voor dat je er zelf erg in hebt. Om deze ongemakkelijke signalen maar niet te hoeven voelen verblijven velen liever in hun hoofd en geven de rest van hun lijfelijke woning nauwelijks aandacht. Maar je lichaam weet eerder dat er iets aan de hand is dan je denkend brein en trekt aan de bel om je te beschermen tegen onheil.

Nemen wat lijfelijk waar is
Juist door lijfelijk bewust waar te nemen en te voelen wat er te voelen valt creëer je rust en ruimte. Als je deze raadgevende signalen oppikt en meteen in het moment ervaart, zul je opmerken dat pure emoties van verdriet, angst of boosheid je kort en heftig beroeren. Meestal minder dan vijf minuten. Door deze emoties te laten komen en gaan houd je de kamers van je innerlijke woning opgeruimd en geeft dat een opgeruimd gemoed. Als je durft te voelen wat er te voelen valt, raak je vertrouwd met pure emoties en groeit je zelfvertrouwen.
Je voelt je voluit aanwezig tot in de bodem van je lijf. Je voelen, denken en handelen komt in lijn met elkaar.

Emoties negeren of onderdrukken
Mogelijk waren er te pijnlijke ervaringen waarvoor je als kind te klein was om die te voelen en was het gezond om bijbehorende emoties weg te stoppen.
Nu heb je als volwassene mogelijk nog steeds de neiging om emoties weg te drukken. Juist omdat je dat als kind vanuit overlevingsgedrag hebt geleerd. Lijfelijke stressreacties zoals allergieën, vermoeidheid, eczeem, rugpijn, migraine en andere fysieke klachten kunnen het gevolg zijn van onderdrukte emoties die nog aandacht vragen. Emoties raken aan ‘oud zeer’ als deze uit de maat geuit worden in relatie tot de actuele gebeurtenis. Een heftige emotionele ontlading heeft meestal te maken met stress-residuen uit vroegere tijden.

Te veel of te weinig voelen
Velen blijven emoties wegduwen uit angst om stil te staan bij pijnlijke emoties, Ook omdat dit consequenties heeft en keuzes vraagt waar we (nog) niet aan willen. Lang niet iedereen heeft geleerd dat emoties er gewoon bij horen en negeren of onderdrukken deze onbewust. Je wordt dan wat ik noem een ‘hoofd op pootjes’. De ratio krijgt het voor het zeggen en naar het lijf wordt niet geluisterd. Je gaat zo ver mogelijk weg van de emotie. Of je gaat ‘als een kip zonder kop’ volledig op in de emotie. Deze twee bewegingen doen je allebei geen goed. Juist erbij blijven is de kunst. Aan emoties hangen geen kaartjes met verklaringen. Ze zijn er. Het overdenken en verwoorden volgt pas na het voelen.

Uitgestelde emoties
Als je emoties niet voelt op het moment dat ze zich aandienen, komen ze later in volle glorie terug als uitgestelde emoties. Deze emoties vragen veel langer aandacht dan pure emoties en houden je weg bij oorspronkelijke pijn. Slachtoffergedrag is misschien wel de meest voorkomende uitgestelde emotie. Zo’n onbewuste gewoonte kun je lang volhouden. Er zijn misschien wel tranen of klachten maar deze raken niet aan de echte kwetsuur. Er vindt geen heling plaats en er komt geen litteken dat zorgt voor stevigheid en vrije beweging. Kortom, het doet je geen goed. Als iemand uitgestelde emoties toont kan dat voor de omgeving energie-zuigend zijn. Terwijl bij pure emotie de ander wel geraakt kan zijn en toch vitaal blijft.

Gevoelens
Gevoelens komen voort uit emoties. Nu is ook het verstand erbij betrokken.
Het denken komt pas goed tot ontwikkeling in het 3e-4e levensjaar. Nu kun je bewust kiezen door te beoordelen, te begrijpen, te selecteren, te bezinnen en alternatieven af te wegen. Je kunt actief kiezen voor zorgen voor je behoeften en verlangens. Voor vitaliteit en zingeving. En verantwoordelijkheid dragen voor de conseqenties van deze keuzes. De grondlegger van de haptonomie Frans Veldman noemde dit ‘met gevoel doorstraalde rede’.

Doorvoelen, aanvoelen, meevoelen
Tot echt doorvoelen en vanuit een diepere gevoelslaag aanvoelen en meevoelen is niet iedereen in staat. Helaas zijn er mensen die moeite hebben met liefde geven en ontvangen. Vaak is dan sprake van affectief gemis. Door bewust stil te staan bij je lijfelijke emoties en geestelijke gevoelens en deze allebei serieus te nemen begint de ware zelfzorg. Je vertrouwt op je diep innerlijk weten en geweten dat helder aangeeft wat je goed doet en wat je past. Dat is een natuurlijk vermogen. Zoals een bloem zich opent naar het licht en weer sluit in het donker. Je voelt met behulp van je tastzin aan wanneer het veilig is om je open te stellen. En ook wanneer het veiliger voor je is om je af te sluiten. Ons wijze lijf geeft zeer intelligent -via de tast- raad en richting aan ons handelen.

donkere dagen voor kerstmis


Ruimte maken
Deze tijd nodigt van nature uit om zaken af te ronden, dossiers en (digi-) mappen op te ruimen. Niet om nieuwe taken op te pakken. Hierdoor voorkom je stress in de kersttijd. Je maakt ontspannen ruimte voor jezelf en voor elkaar. Ruimte om te doen wat je niet kunt laten. Je creëert ruimte voor vernieuwing, voor verbinding. Voor dat wat jou goed doet. Voor al wat voor jou goed voelt.

een vertelling over de weg van de natuur:

la verna 1998-

De bloembol
‘Stel je voor een bloembol, voordat die de grond in gaat.
Een gesloten wereldje, droog en licht van gewicht. Is het dood? Is het levend?
Meestal op een donkere plek bewaard. En dan wordt die bol in een kuiltje in de grond gestopt. Maandenlang onder de grond, bedekt door de aarde, die nat wordt, droog wordt, soms bevriest, soms door sneeuw bedekt.
En in het donker daar in aarde is iets gaande; is het een rijpingsproces?
Een proces van heel langzaam verzamelen? Het heeft iets van afzondering, van je terugtrekken, er even niet zijn. Het lijkt wel alsof er niets gebeurt onder die deken van aarde. Wat is het precies,… slapen? Uithouden? Wachten?

Groeien door niet te doen
Dat donker lijkt nodig om wortel te zetten, om wortels te laten groeien, de voedzame aarde in. Groeien, niet omhoog, maar de diepte in. De dag en nacht gaan eroverheen, een herhaling. De zon die de aarde, waarin de bol zich verbergt, verwarmt. Dan weer de kille nacht en de wind die de aarde droog blaast. Er komt een moment dat de bol uit zijn velletje barst. Is het de droogte, de warmte, is de bol door al die voeding uit zijn kleren gebarsten? De schil barst, en een lichte spriet vecht zicht naar boven, duwt tegen de aarde, doet de aarde breken.

Stille kracht
Zo’ n stille kracht. Je ziet de steel boven de grond komen, stoer overeind bij regen en wind, soms mee buigend. En in die steel wordt de knop steeds meer zichtbaar, dikker en dikker totdat de bloem langzaam open gaat, een soort coming out. Bloemblaadjes die steeds meer kleur krijgen, en zich openen voor het licht en de warmte. Als het in het begin slapen in het donker was, is het nu stralen in het licht. Met geuren die vlinders en bijen aantrekken, drukbezocht, de één komt, de ander gaat. Maar ook een soort inkeer, bij het avondlicht, als de blaadjes zich weer sluiten. Totdat de bladeren slapper worden, rimpeliger, en eerste blad uitvalt, een tweede. Een bloem die haar blaadjes teruggeeft aan de aarde, de aarde waaruit de bol zoveel opgenomen heeft. Een bloem die ruimte lijkt te maken, zodat iets anders opbloeien kan. Verkleurd in de zon, verdroogd,  liggen die blaadjes daar, een steel die gelig omlaag hangt, om zelf voedsel te worden in de aarde, voedsel door de natuur.’          

ik voel me gehoord en gezien

Zelfliefde voorkomt hunkering naar affectieve bevestiging
Hoe meer je jezelf lief hebt en liefde durft te ontvangen, hoe minder je afhankelijk bent van goedkeuring van familie, vrienden, bazen, collega’s en anderen. Elk mens wil gehoord en gezien worden in haar pure eigenheid.
Dit komt voort uit het oeroude verlangen om erbij te horen en zinvol bij te dragen aan de samenleving. Als deze behoeften worden vervuld geeft dat een goed gevoel. En als dat vaker gebeurt draagt het bij aan je zelfvertrouwen.
Je voelt je gekend en geborgen, alleen & samen.

Veilig verbonden
Als je als kind op een liefdevolle wijze wordt aangeraakt en geknuffeld, wordt de basis gelegd voor veilige verbinding. Door aanraking kom je direct in contact met je gevoelsleven. Je kunt je daardoor bewogen of geraakt voelen. Affectieve bevestiging blijkt een groot goed. De woordloze bevestiging waarin je kunt voelen dat je jezelf niet hoeft te verbeteren om goed genoeg te zijn. Deze bevestiging ervaar je vooral door liefdevol tactiel contact. Psychiater Anna Terruwe heeft met haar bevestigingstheorie een wetenschappelijke onderbouwing hiervoor gegeven. Een belangrijk citaat van haar is:

In de bevestiging mag de ander helemaal zijn zoals zij is,
om te worden wie ze is maar nog niet kan zijn:
en zij mag zichzelf worden op haar eigen tijd en manier.

Eerst zelfliefde dan naastenliefde
Zelfliefde? Hoe dan? Je bent je meer en meer bewust van het automatisch en pijnlijk patroon van zelfafwijzing en stopt daar radicaal mee. Je dagelijks handelen getuigt elke dag meer van zelfliefde. Je zorgt voor gezonde grenzen, voeding, beweging, rust, balans tussen werk en prive-leven, fijne relaties en een comfortabele woonomgeving. Het hoeft niet meer en niet minder te zijn. ‘Zo is het goed en zo ben ik goed’. Ieder is zelf verantwoordelijk voor haar gevoelens, behoeften en gedrag. Hierdoor heb je ook zelf de sleutel in handen voor liefdevolle zelfzorg. Juist daardoor heb je tijd en aandacht over voor je naasten.

Als je iets of iemand anders langdurig belangrijker maakt dan jezelf,
begint het lijden.

Perfecte prestatie en presentatie.
In vrijheid samenzijn kan overgaan in ongezonde afhankelijkheid van goedkeuring. Dit leidt tot prestatiezucht. Je zadelt je omgeving op met de plicht jou goed te prijzen, te applaudisseren, enzovoort. Je vereist dat de ander positief over je denkt. Pleasen is een tweede natuur geworden. Gaat u maar voor!
In de valse hoop erkenning te krijgen voor je goeie gedrag. Als ik als redder, expert, schoonheid, met mijn bezit, mijn creativiteit, culturele belangstelling, kennis, enz… indruk maak op mijn naasten, dan houden ze van mij. Daarvoor ben je druk in actie om perfect te presteren, en je bovendien aantrekkelijk te presenteren. En om vooral niet te laten merken dat jij ook een mens van vlees en bloed bent met kwetsbaarheid en schaduwzijden. Kun jij het verschil voelen tussen

  • onvoorwaardelijk delen wat je van harte en vrijwillig te bieden hebt of
  • verplichtend en eisend pleasen, hunkerend naar erkenning?

    Bewust zijn van dit verschil ervaar ik in mijn ontwikkelingsproces als een grote stap voorwaarts. Zo kan de perfectie en het pleasen afnemen en het van harte vrijgevig zijn naar jezelf en anderen toenemen.

Wanneer raak je afhankelijk van affectieve bevestiging?
Als je in de valkuil stapt van alsmaar je best doen om in the spotlight te komen. Om beter te zijn dan de ander. Deze hunkering kan voortkomen uit vroegkinderlijk affectief gemis. Elk kind heeft bevestiging nodig om te weten dat er van haar gehouden wordt en erbij hoort. Als ouders hier niet toe in staat waren bestaat de kans dat je verlangend blijft uitreiken naar erkenning van buitenaf. Een tekort aan koesterend contact laat in ons brein en lijf sporen na. Een baby die zich gedragen en geborgen weet, kraait van plezier en heeft daarvoor geen speelgoed of complimenten nodig. Onbevangen leeft het kleintje het leven zoals het komt. Ook voor volwassenen behoort aanraking bij de basisbehoeften. Het onderstreept de onderlinge relatie. Door zo’n contact voel je genegenheid en groeit je basisvertrouwen. Je voelt je gehoord en gezien.

innerlijk regie nemen

hadrian wall walk 2017

Op je innerlijke regiestoel zitten
Als volwassene kun je zelf de regie nemen voor je welzijn. Je bent niet meer afhankelijk van mama, papa of verzorgers. Nu bepaal je zelf en ben je verantwoordelijk voor de consequenties van je keuzes. Niet een beetje of af en toe, maar 100%. Gelukkig maar! Hierdoor heb je ook zelf de sleutel in handen om te handelen naar eigen goeddunken. Bovendien voorkom je slachtoffergedrag als je je lusten en lasten zelf draagt. Je kunt feitelijk slachtoffer zijn van allerlei narigheid. Echter… slachtoffergedrag kun je beter zien te voorkomen. Daar heeft niemand baat bij. Door zelf innerlijk regie te nemen blijf je trouw aan jezelf, ben je vrij & in verbinding met anderen.

Je eigen lot dragen
Andervrouws-ellende is precies wat het is. De ellende van een ander.
Verlies, ziekte, misbruik, verslaving, depressie, verwaarlozing, geweld,….
Het is aan de orde van de dag. Door met de ellende van anderen nauw in contact te komen kun je flink van slag raken. Tenminste dat ben ik wel als ik geconfronteerd word met ‘grote verhalen of gebeurtenissen’.
Dat raakt me en ik heb dan tijd nodig om te laten bezinken wat ik heb gehoord of ervaren. Hoe vervelend ook, het is niet mijn taak om:

  • de ander te redden of ongevraagd te adviseren
  • bemoeizuchtig te zorgen voor oplossing van haar probleem
  • de ander zielig te vinden en medelijden te hebben
  • de situatie van de ander te bagatelliseren of te dramatiseren
  • in te vullen wat de ander denkt, voelt of nodig heeft
  • met eigen ogenschijnlijk vergelijkbare verhalen aan te komen
  • eigen eisen en waarden ook de ander op te leggen
  • me druk te maken over andervrouws-problemen i.p.v. eigen problemen
  • en zeker niet om beslissingen voor de ander te nemen.

Ik ben groot en jij bent klein
Veel mensen nemen vaak ongemerkt verantwoordelijk over. Je maakt de ander afhankelijk en de ander gaat zich schuldig voelen door al jouw ijver en daadkracht. Bijna vanuit het idee ‘ik ben groot en jij bent klein’.
Soms schuilt daar de valse hoop in op wederkerigheid. ‘Als ik nu goed voor jou zorg vind je me vast aardig en zorg je later vast voor mij’. Door ongevraagd te redden ontneem je de ander de kans om eigen problemen op te lossen.
En om het eigen natuurlijk groeiproces met vallen en opstaan door te maken en in eigen maat en op eigen tijd tot bloei te komen.
In noodsituaties of voor kinderen gelden andere regels. Die laat ik hier nu buiten beschouwing.

Hoe kunnen we elkaar wèl van dienst zijn?
Je bent natuurlijk vrij om mijn ongevraagd advies ter harte te nemen!
Onderstaande leer ik nog elke dag met vallen en opstaan.
Door een ‘liefdevolle getuige’ te zijn voelt de ander zich gehoord en gezien. Door…

  • beschikbaar te zijn met een open hart en een open mind
  • gevoeligheid te ontwikkelen voor de noden van de ander
  • actief te vragen waar behoefte aan bestaat
  • de ander ongedeelde aandacht te geven en te luisteren
  • vragen te stellen en door te vragen
  • begrip te hebben voor de ander(en) en voor de situatie
  • eerlijk ja of nee te zeggen op concrete verzoeken
  • waar te maken wat je hebt beloofd.

In verschillende wereldwijde religies geldt de gulden regel:
‘wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet’.
Hiermee leer je in positieve zin rekening te houden met elkaar.
De zogenoemde platina-regel gaat nog een slag verder en luidt:

“behandel anderen zoals zij willen dat jij hen behandelt”

Vrij in verbinding
Door de platina-regel toe te passen beschikt ieder over autonomie om eigen wensen te vervullen en problemen op te lossen. Daarmee wordt beider vertrouwen in eigen kunnen verstevigd. Bovendien is er sprake van evenwaardig contact. Er komt geen ruis in de relatie door onuitgesproken verwachtingen. De verwachting bepaalt immers de teleurstelling. Door prioriteit te geven aan de zorg voor je eigen gevoelens en behoeften heb je echt iets over voor een ander. Extern bevestiging zoeken kan dan achterwege blijven. Je komt zelfbewust op voor je eigen behoeften met ruimte voor vrijheid in verbinding.

Inspiratiebronnen: Haptonomisch contact september 2021: filosofie van het gevoel Wim Laumans en het boek  Red mij niet van Sanne van Arnhem en wat je vindt mag je houden van Jan van Koert en de podcast over andermans problemen van Jeanet Bathoorn

vrouwen die te veel geven

M/V rolverdeling
Dit blog schrijf ik in de traditionele M/V vorm op basis van de man/vrouw verhoudingen waarmee ikzelf (geboren in 1954) in de vijftiger jaren ben opgegroeid. Het patriarchaat en de roomse dominantie vierden toen ik op de lagere school zat nog hoogtij en mannen hadden vanzelfsprekende voorrechten. ‘Het recht van de vrouw is het aanrecht’ werd schamper gegrijnsd. Het is niet te geloven hoeveel in korte tijd veranderd is in de M/V-rolverdeling. M/V lijkt overigens min of meer te vervallen. Afijn, het is aan jou om de M de V of een andere letter daar te plaatsen waar het in je eigen situatie het best past.

Binnenshuis en buitenshuis eerlijk delen
Wie kent dit nog?
– Binnenshuis zat vader aan het hoofd van de tafel, had het hoogste woord, zat in de grootste fauteuil, kreeg natje en droogje. Zijn overhemden hingen gestreken en wel schoon in de kast en zijn sokken en ondergoed lagen klaar.
– Buitenshuis was de man de voorzitter, de bedrijfsleider, de chef, de voorman of de directeur. Kortom, degene die de lakens uitdeelt in plaats van opvouwt. Tot 1919 hadden alleen mannen kiesrecht! Bovendien liepen vrouwen kwetsuren op door aanranding, overspel, porno, verkrachting en seksistische grappen. In vele, niet eens zo verre, landen is de verhouding zelfs nu nog dramatisch scheef en worden vrouwen stelselmatig misbruikt en onderdrukt. Kijk maar naar de laatste ontwikkeling in Afghanistan waar de klok rampzalig is teruggedraaid.

Emancipatie
Er is veel ten goede geëmancipeerd. Toch kom ik vandaag de dag nog geregeld mannen tegen die hun privileges liever niet inleveren. Van veel vrouwen krijgen deze heren de ruimte. Voor de lieve vrede of omdat ze graag binnenhuis de controle houden. Hier heb ik zelf ook ruimhartig, beter gezegd bobo-angstig, aan bijgedragen. Als vrouw moest je flink je best doen om gehoord te worden, serieus genomen te worden, niet verbeterd of gekleineerd te worden, wel te mogen studeren, je te laten gelden, enzovoort. Je moest ook mooi en aantrekkelijk zijn en tegelijk niet al te mooi want dat was weer te hoerig. Pfff…

Vrouwenbeweging
In de 70-tiger jaren was ik in Oost-Brabant een actieve Rooie Vrouw. Ik was getrouwd een zeer geëmancipeerde man die me juist aanmoedigde om tweede kans te studeren. Volgende partners, beide oudste zonen, namen voor henzelf voor hen vanzelfsprekend veel ruimte in. Wie last heeft moet handelen is mijn devies. Dus is het aan mij en aan ieder die last heeft van een disbalans tussen geven en ontvangen, om hier zelf verandering in aan te brengen. Ik noem dat de liefdesstrijd. De kunst om met open hart en open mind te zeggen wat je te zeggen hebt en in afstemming te nemen wat je nodig hebt.

Radicale zelfzorg
Door eerst tegemoet te komen aan de behoeften van de ander en dan pas voor jezelf te zorgen geef je invloed en ruimte weg. Dit gaat ten koste van jezelf en van de liefdesband. In mijn praktijk zijn het vooral de vrouwen die tot de bodem gaan, zelfhulpboeken lezen, mediteren en zich mindful drie slagen in de rondte werken om werk, gezin, sociale leven en zichzelf draaiende te houden. Deze neiging om persoonlijke ontwikkeling serieus te nemen lijkt een vrouwenzaak. Ook het werk binnenshuis en buitenshuis eerlijk delen blijkt nog lang geen vanzelfsprekendheid. Dat is niet erg als beide partners de verdeling zoals die is van harte onderschrijven. Het is wel een probleem als de vrouw te veel geeft en de man te veel neemt. Totdat de maat vol is. Echtscheidingen zijn aan de orde van de dag. Gaat het in de nieuwe relatie zoveel beter?

Vertrouwen op je wijze lijf
De kunst is te vertrouwen op je innerlijk gevoel. Je lijf is een betrouwbaar kompas. Dit vraagt stille tijd voor jou alleen om innerlijke signalen uit te luisteren en deze met gezond verstand te vertalen naar gedrag dat je echt goed doet. Je hoeft je niet langer te laten onderbreken, jouw waarheid is net zo waar als de zijne, je verdient steun en een luisterend oor en vanzelfsprekend een respectvolle benadering. Misschien ben je iemand met een groot vertrouwen in anderen en geloof je mooie beloftes die lang niet altijd worden waargemaakt. Je hield zoveel rekening met de ander dat je jezelf bent kwijtgeraakt. Hoog tijd om alle aandacht op jezelf te richten. Je eigen behoeften op de eerste plaats te zetten.

Glasheldere communicatie
Je hebt gezond wantrouwen nodig om te voorkomen dat anderen misbruik maken van jouw genereuze houding. Mannen zijn niet gewend hun privileges op te geven en vrouwen zijn niet gewend om zelf de regie in handen te nemen.
De ‘gebruiksaanwijzing’ van boos kregen vrouwen onvoldoende mee. Meisjes leerden vooral hun zachte, meegaande en lieve kant te ontwikkelen. Evenwaardigheid vraagt affectieve communicatie om:
– je niet langer te laten vernederen, misbruiken of afpoeieren
– ruimte en aandacht in jouw maat te krijgen, te ontvangen of te nemen
– gelijk loon voor gelijk werk te ontvangen en om
– zonder goedkeuring van de ander en wel in afstemming keuzes te maken.
Dit is gedrag onder het motto: liever de ander dan mezelf verliezen.
Ik steun graag vrouwen die assertief optreden. Sinds ik dit zelf liefdevol durf voel ik me stukken vrijer, blijer en vanzelfsprekend even waardig. Radicale zelfzorg blijkt geen luxe, maar een natuurlijke manier om te komen tot vrijheid in verbinding.

Inspiratie: ‘Mannen ik haat ze’ van Paulien Harmange en ‘Ongetemd leven’ van Glennon Doyle.