boos mooier dan een roos

Een kaartje met deze tekst van collega Anneke vond ik in mijn brievenbus een dag na een studieblok haptotherapie waarin ik flink worstelde met boos en braaf. Wat voel ik me gezien door haar, ik krijg er nu nog een warm gevoel van. 
De gebruiksaanwijzing van boos heb ik me relatief laat eigen gemaakt.
Jeetje, wat heeft het vermogen om op een gezonde manier boos te zijn me bakken energie gegeven. Lang gedroeg ik me als een volgzaam persoon, onbewust aangestuurd door het bange brave meisje dat in mijn binnenwereld flink wat plaats in nam. Was ik nog trots op ook; ‘ik doe niet zo moeilijk’. 
In de buitenwereld noemde ze me slagvaardig, doelgericht en enthousiast.
Dat klopt ook wel. Maar er blijft kwetsbaarheid onder de mat door vooral zo aardig mogelijk te zijn. Je kunt dit zien als een onbewust patroon dat veelal in de kindertijd is ontstaan. Vanuit de vele verhalen die ik in mijn praktijk heb gehoord ben ik niet in de enige die hiermee worstelt. Sinds ik het hoofdstuk boos in mijn eigen boek van a tot z gelezen heb, kunnen mensen met vragen over zelfzorg, begrenzing, confrontatie, assertiviteit en verslavende relaties prima bij me terecht. Dit levert spannende en vooral vrolijke ontmoetingen op. 

Lijfelijke uiting van onderdrukte woede 

Voorbeelden van lichaamstaal over boosheid zijn er genoeg. Allemaal boodschappen die helpen om opgekropte energie in beweging te brengen. Bijvoorbeeld; spanning in de borst, strakke kaken, gebalde vuisten of een harde stem. Ik kan flink herrie maken in de keuken als ik boos ben en die boosheid nog niet naar buiten heb gebracht. Non-verbaal spreek ik dan boekdelen. Emotioneel kun je irritatie bijvoorbeeld merken aan een kort lontje, gauw op de teentjes getrapt zijn, plotseling uit de slof schieten, op hoge poten aankomen, kwaad bloed zetten of jezelf opvreten. Je wordt er misselijk van en moet zelfs gal spugen. Veel mensen zijn bang van hun eigen emoties en gevoelens. Liever een gevulde koek of een nieuwe trui dan van binnen voelen en narigheid toelaten totdat het klaar is. Onderdrukte woede vraagt vroeg of laat aandacht. Je krijgt last van klachten als hoofdpijn, maagklachten, hoge bloeddruk of erger.

Wat hoort en wat hoort niet

Welke emoties zijn wel of niet okay voor jou? Van huis uit krijgen we ongeschreven regels mee. Ik vind het ook niet ‘ladylike’ om iemand luidruchtig de mantel uit te vegen. Op sommige emoties rust een taboe. Je eenzaam voelen op een bruiloft? Mag dat wel? Opgelucht zijn als je moeder vertrekt. Mag dat wel? Zijn stropdassen kortwieken als overspel blijkt. Mag dat wel? 
Of nog enger, buiten de lijntjes van de familie kleuren door eens flink uit te vallen of iemand glashelder de wacht aan te zeggen. Houden ze dan nog wel van je? Soms zitten die regels zo diep dat je niet eens voelt dat je hartstikke boos bent. Vrouwen zijn sowieso vertrouwder met verdriet. Een potje huilen ligt daardoor meer voor de hand dan een potje knokken. Ik vind het zeer betamelijk om stante pede op te treden als iemand jouw keus of grens niet respecteert.

Als ik aardig ben houden ze van mij

Is dat waar? Je bent een kei in flexibel meebewegen. Misschien wel als een kameleon. Ze noemen je aardig en tot je verrassing ook wel eens een kattenkop. 
Terwijl je meent aardig te zijn naar jan en alleman. Je blijft ogenschijnlijk vriendelijk en denkt ‘toe maar’, ‘laat maar’ of ‘iemand moet de verstandigste zijn’. Elke keer komt er een streepje in je buik. Zo kun je dat voorstellen. Het vijfde streepje als een dwarsbalk. Zo verzamel je een hele partij blokjes in je buik die danig in de weg kunnen zitten. Meestal komt die ‘bozeblokkenpartij’ er in één keer uit. Bij de verkeerde persoon, op het verkeerde moment en de verkeerde plaats. Niet echt handig dus. Wat zou het makkelijk zijn als je bij het eerste streepje kon zeggen; ‘ho effe, zo zijn we niet getrouwd’ of een zinnetje dat jou past. Boze blokjes sparen is voorbij en autonomie komt in de plaats. 

Angst voor confrontatie

Wat komt dat vaak voor. Mogelijk een gedragspatroon gekenmerkt door machteloosheid. Ik stak liever een sigaret op om ‘bang voor boos’ weg te stoppen dan dat ik een vuist maakte en confronteerde waar nodig om mezelf te beschermen. Roddelen is een ander hulpmiddel om boosheid niet te hoeven adresseren waar het thuis hoort. Het goede nieuws is dat de boosheid dan niet meer onbewust onder de mat blijft. Je krijgt weet van please-gedrag en je voelt aan je water ‘dit kan ik niet langer over mijn kant laten gaan’. Hoppatee, eropaf en glasheldere grenzen stellen waar en wanneer nodig vanuit zelfzorg. Niks inslikken of wegdrukken. Meteen zeggen wat je te zeggen hebt. Afscheid nemen van slachtoffergedrag. Zo kon ik heel zielig kijken, niets zeggen en wel heel diep en hoorbaar zuchten. Dat heb ik achter me gelaten. Wat een opluchting voor mij en mijn omgeving en wat een bijdrage aan mijn vitaliteit.

Onder boosheid ligt verdriet
Als je boosheid voelt opkomen kun je bij jezelf nagaan in hoeverre er sprake is van een ‘vers’ gevoel of dat de situatie een boodschap van vroeger op je bord legt. Een actuele situatie kan oud zeer triggeren en boosheid oproepen die uit de maat lijkt. Kennelijk word je geraakt in eerdere pijn van bijvoorbeeld buitengesloten worden, niet serieus genomen worden of niet voor vol worden aangezien. Pijn die toen te groot voor je was, je was als kind machteloos in de situatie. Nu als volwassene heb je wel mogelijkheden, kun je deze pijn wel in perspectief plaatsen en je over de nog niet helemaal geheelde kwetsuren ontfermen.

Onverbloemd zeggen wat je te zeggen hebt

Wat knap je daarvan op. Je getuigt van zelfrespect door iemand de waarheid te zeggen. Te melden wat je op je lever hebt. Je leert persisteren. Zoals peuters geweldig kunnen. Niet een keer nee zeggen en dan toe maar. Nee, nee en nog eens nee, ik wil het echt niet. Je kent vast het gezegde; ik ben twee en ik zeg nee. 
Zo heerlijk, onbevangen recht voor z’n raap; nee. Stel je eens in gedachten voor, zonder het feitelijk te doen, wat jouw voorkeursneiging is van boosheid uiten. 
Neig je naar vloeken, stampen, tieren, smijten, stampvoeten, briesen of schreeuwen? Welke uitingsvorm ben ik nog vergeten? Wordt het zwart voor je ogen, ga je als een razende tekeer of heb jij in gedachten een andere stijl.

Maak ik er wel of niet een punt van?

Hier komt gezond verstand om de hoek kijken. Je maakt een bewuste keuze. Is dit voorval of het contact met deze persoon voor mij de moeite waard om er een punt van te maken. Zo nee, vind jezelf de moeite waard en laat het gebeuren helemaal los. 
Kies je om je onvrede wél aan te kaarten verzamel dan moed om openlijk je punt te maken, zonder jezelf de ander of spullen geweld aan te doen. Als je je gevoel en behoeften deelt toon je eigenwaarde en draag je oprecht bij aan liefdevolle verbinding.

Voelen wat er te voelen valt

Mijn ervaring is dat hoe minder bang je bent voor boos en hoe meer boosheid als een gezonde uiting van zelfrespect er mag zijn, hoe minder irritatie uitmondt in woede, laat staan in razernij.  De koe wordt immers meteen bij de hoorns gevat. Naarmate je verfijnder voelt en helder onderscheid weet te maken tussen bang, boos, blij en bedroefd en daar uiting aangeeft, win je aan weerbaarheid en veerkracht. Als je in klare taal uitkomt voor je boosheid creëer je ruimte voor echt liefdevol contact. Om te beginnen met jezelf. Je neemt je gevoelens en behoeften serieus en brengt deze in positieve zin in beweging.
Je neemt ook de relatie serieus door je eigen aandeel te benoemen en in contact te blijven. Je houdt er een krachtig en levenslustig gevoel aan over.

buiten- en binnenshuis

 
Jon Foreman: sculpt the world

Binnenshuis
In de loop der jaren ben ik vooral geïnteresseerd geraakt in wat zich non-verbaal bij mezelf en bij clienten in mijn praktijk ‘binnenshuis’ in ieders gevoelsleven afspeelt. Of dit nu meditatie heet, mindfulness, haptonomie, yin-yoga, bio-energetica of een andere benaderingswijze is, is me om het even. De centrale natuurlijke noemer is aandacht, openheid en acceptatie. Het vraagt oefening om zonder doel in alle rust waar te nemen welke lichaamssensaties en emoties zich aandienen. De kunst is om letterlijk te nemen wat op dit moment lijfelijk waar is en je te laten leiden door je innerlijke wijsheid. Immers, ons lichaam spreekt boekdelen en liegt nooit!

Je lichaam als verhaal
Je lijf van top tot teen kun je vergelijken met een huis, liefst met een stevig fundament. Met daarin onder meer organen, spieren, zintuigen, zenuwen, hersenen en niet te vergeten het gemoed. Je huid omsluit het geheel en is samen met de zintuigen de deur naar buiten. ‘Binnenhuis’ liggen, aan de oppervlakte of in de diepte, herinneringen opgeslagen. Het lichaam kun je beschouwen als ‘drager’ van gevoelens met vaak een feilloos en onbewust geheugen. Soms kan een geur, een muziekstuk, een foto of gebaar je plotseling ontroeren. Ook kan het zijn dat je ineens geconfronteerd wordt met oud zeer.
Je krijgt lichaamssignalen die bij je aan de bel trekken om je te helpen. Bijvoorbeeld verkrampte schouders, een dichtgeknepen keel, maagpijn of een nerveus gevoel vragen om aandacht waar je niet langer omheen kunt. Je vindt het mogelijk (nog) lastig om te weten wat je voelt en hoe hiermee om te gaan. Het gevoel is nog te vaak ondergeschikt aan het verstand. Herken je dat?

Buitenshuis
Buitenshuis is de omgeving, de natuur, de samenleving, de stad, het dorp, de buurt, je huis, school en werk. Ook je familie, je dierbaren en alle verdere relaties en contacten. Vanaf dag een ben je wereldburger en neem je je eigen, min of meer afgebakende, plaats in in het grote geheel. Je identiteit ontwikkelt zich stap voor stap in relatie tot je omgeving. Door een ervaring buitenshuis kan ineens binnenshuis iets getriggerd worden, waardoor dierbare herinneringen of juist pijnlijke kwetsuren van vroeger worden aangeraakt. Oud zeer gaan de meeste mensen begrijpelijkerwijs liever uit de weg. We ontwikkelen allerlei afweer-patronen om innerlijke narigheid uit de weg te gaan. Glimlach gerust, niets menselijks is ons vreemd.

Veilig binnen blijven?
Soms voelt het veiliger om binnenshuis te blijven, contact te vermijden en de ‘ophaalbrug’ omhoog te halen zodat je ongestoord in je ‘burcht’ kunt blijven.
Je diepste gemis en grootste verlangen worden verdrietig genoeg niet gehoord. Niet door jezelf en ook niet door anderen. Je raakt verkrampt, soms verhard door innerlijke kou. Zo behoud je de illusie van controle, maar mis je liefdevol contact. En het verlangen naar vriendschap, samenzijn, begrip en erkenning is volgens mij een universeel verlangen. De ander klopt aan je deur? ‘Laat je eens zien?’
‘Ik wil je graag ontmoeten!’ De ander accepteert je al. Nu jijzelf nog. Wat helpt je om wel over de brug te komen en de deur van binnenuit te openen?

‘Ik wil je pijn, je chagrijn, wie jij ook bent of nog zult zijn, ik wil het allemaal, niet voor een deel maar helemaal’ Paul de Leeuw.

Innerlijke speelruimte
Je kunt leren om gedachten, spanningen en emoties voorbij te laten komen en weer te laten gaan. Je kunt bewust sensaties aan de oppervlakte opmerken en meer in de diepte waarnemen. Als een stromende rivier die elke seconde verandert. Juist door de tijd te nemen en stil te staan bij wat er zoal stroomt in je lijf komt er ruimte en verzachting. Je kunt spelen met je naar binnenshuis openstellen in jouw maat en tempo. En zo kun je ook openstellen en afsluiten naar je omgeving en naasten buitenshuis. Soms voor de grens, soms er over. Je voelt steeds beter wat voor jou wel of niet goed voelt. Spelenderwijs raak je vertrouwd met je binnenste en vergroot je je zelfvertrouwen.

Ontmoeten
Als binnen en buiten elkaar ontmoeten in duidelijk en uitnodigend contact ontvouwt het gevoelsleven zich vanzelf. De huid en de zintuigen vormen het contact met de buitenwereld. Onze ogen, oren, reuk, smaak en tastzin leggen een directe relatie tussen binnen en buiten. Je kunt je terugtrekken bij te veel nabijheid of juist openstellen naar de mensen en de ruimte om je heen.
Een afstandelijke ruwe bejegening voelt wezenlijk anders dan een liefkozende tedere aanraking. Je voelt van nature wat pluis voelt en wat niet. Als het wel goed voelt ontstaat een gevoel van wederkerigheid – van aanraken en laten aanraken en raken – precies in de maat die past. In contact met je ware natuur. Alsmaar verhalen hoeft niet meer, nu draait het om direct ervaren.
De adem verdiept zich. Je lijf voelt zacht en ruim.
Dit geeft een weldadig thuisgevoel.

overspanning en burn-out



Chronische stress
In mijn praktijk ontmoet ik professionals die niet ziek thuis zijn maar verre van gezond aan het werk zijn. Die intens moe thuiskomen, pijnstillers slikken om hoofdpijn te onderdrukken, niet in slaap kunnen komen, blijven piekeren en niet fit aan een nieuwe dag beginnen. ‘Hopelijk kan ik in het weekend bijtanken.’ …….  Al deze signalen vragen serieuze aandacht, van jezelf en voor jezelf, ter voorkoming van volledige overspanning.

Herstel van gezonde ‘maat’
Het juiste doen op de goede manier en je daar goed bij voelen blijkt een hele kunst. Effectief, efficiënt en vooral affectief. De een schippert voortdurend met het oog op de klok, gehaast en ad hoc. Met het risico van overspanning en burn-out. De ander leeft voluit in het moment met overzicht en innerlijke rust. Soms raakt de wisselwerking tussen mens & werk verstoord. Zo’n verstoring vraagt herbezinning en draait om echt keuzes maken vanuit trouw aan jezelf met het ‘gevaar’ dat anderen je niet meer aardig vinden. Aandachtig luisteren naar de signalen die je lichaam, gevoel en intuitie geven, helpt om weer in contact te komen met je levensenergie. Jouw eigen herstelmogelijkheden zijn het vertrekpunt om ruimte te maken voor een gezonde balans tussen draagkracht en draaglast. Je leert om overspanning te voorkomen. Dat doe je zelf met behulp van je persoonlijke- en werkomgeving.

“Ik denk dat burn-out veelal te maken heeft met te weinig aandacht, en niet met te veel werkuren” psychiater Dirk de Wachter

Haptotherapie bij burn-out
Burn-out ontstaat door te veel spanning en te weinig rust. De klachten strekken zich uit tot je totale zijn. Er is sprake van lichamelijke uitputting, emotionele labiliteit, energetische vermoeidheid en gebrek aan zelfvertrouwen. De klachten kunnen zo ernstig worden dat je letterlijk geen stap meer kunt zetten en professionele hulp nodig hebt. Dat vraagt bewust stil staan om weer gezond vooruit te kunnen. Over preventie en herstel kun je lezen in het boek: ‘Haptotherapie bij burn-out’.  Ik heb in dit boek een kijkje in mijn ‘hapto-keuken’ geboden door het proces van de begeleiding van Eva te beschrijven. Naast inzichtelijke prakijk-beschrijvingen van gz-haptotherapeuten biedt dit boek interessante (wetenschappelijke) achtergrond-informatie over werkdruk, stress, burn-out, haptonomie en haptotherapie. Dit boek is te bestellen bij https://haptotherapeuten-vvh.nl/winkel/boeken

angst als wegwijzer

god of moeder natuur of de onbenoembare of………..

Plotseling gevaar
Bij reëel gevaar is het fantastisch dat ons lijf een snelle en forse waarschuwing geeft. Zonder dat de ratio zich ermee bemoeit vechten, vluchten we of geen van beiden en bevriezen we als het ware. Dan is dit veelal een gezonde neiging van ons oerinstinct, reflexmatig gestuurd door ons reptielen-brein. Daar hebben we met ons verstand niets over te zeggen en dit zorgt voor overleving bij het naderen van bijvoorbeeld een diepe afgrond, een gevaarlijk dier, een pikdonkere stille steeg en bij zoveel meer akeligs wat je mee kunt maken. Overigens in vroegere tijden veel en veel meer dan heden ten dage.

Angst is een gevoel, net als verdriet, blijdschap of boosheid, dat ons van binnenuit informatie geeft hoe we voor onze behoeften kunnen zorgen. Angst helpt narigheid voorkomen door ons tijdig en adequaat in veiligheid te brengen.

Geen gevaar, wel angst
Bij irreëel gevaar is er sprake van hulpeloos lijden dat je geen goed doet. Dan is onze gezonde innerlijke wegwijzer over-actief, met een te scherp afgesteld alarmsysteem. Continu de omgeving aftastend om onder veronderstelde dreiging weg te komen. Onze hersenen maken geen verschil tussen feitelijk of schijnbaar gevaar. Je bent mogelijk bang voor iets dat feitelijk al lang achter je ligt. De pijnlijke weggestopte waarheid dat je als kind niet kreeg wat je wel nodig had. Herhaling van iets wat akelig voelde in het verleden, daar pas je voor. En begrijpelijk. Dit leidt tot overmatige bezorgdheid voor wat komen gaat. Alsmaar piekeren en angstvallig geloven dat je zorgelijke gedachten nog waar zijn ook. Alsof we door bang te zijn dreiging kunnen voorkomen. Het lijkt te moeilijk om de feitelijke waarheid op dit moment te voelen en te (her)kennen. Gewoonweg omdat je niet geleerd hebt om te luisteren naar de helpende boodschappen van je lijf.

Stokstijf van schrik
Bij een abrupte schrikreflex verstijft het lichaam, het innerlijk vernauwd, spieren trekken samen en en de adem stokt. Er is geen actieve reactie meer op gevaar. De feitelijke of ilussioire dreiging is te groot. Je valt letterlijk en figuurlijk stil. In het dierenrijk kiest het dier om te overleven voor de immobiele camouflagestand. Gezegdes die hierbij voor zich spreken zijn:

‘Ik stond stokstijf van de schrik’.
‘Van paniek wist ik me geen raad’.
‘Ik stond aan de grond genageld’.

Helemaal perplex in de situatie. Dan ervaar je eerst de vriesreactie om van daaruit vliegensvlug in te schatten wat het veiligst lijkt, hoe je jezelf zo snel mogelijk uit de dreigende situatie kunt redden; wordt het vluchten of vechten?

Chronische over-spanning
In de huidige westerse samenleving is een schrikreactie die tot bevriezing lijdt helaas bij velen chronisch geworden. Alsof steeds een radar actief is die signalen uit de omgeving oppikt om te signaleren of het veilig is in de buurt. Je houdt vol onbewuste spanning je voelsprieten in de lucht, klaar om jezelf in veiligheid te brengen. Psychische spanning is vaak af te lezen aan lichaamstaal die voortkomt uit spierspanning. Je kunt voor van alles bang zijn. Bijvoorbeeld

  • Angst om overlevingspatronen los te laten en oud zeer toe te laten.
  • Plankenkoorts, angst voor profilering, succesangst, faalangst.
  • Angst voor controleverlies, ziekte en pijn.
  • Sociale angst, bang voor kritiek, afwijzing en eenzaamheid.

De hulpeloosheid die met een van deze angsten gepaard gaat kan zelfs leiden tot een paniekaanval. Transpiratie, duizeligheid, wazig zien, koude rillingen, verstoorde ademhaling, hartkloppingen, trillen of beven, misselijkheid en andere akelige klachten zijn hiervan het gevolg. Het voelt als werkelijk zeer bedreigend. Het lichaam waarschuwt je aan alle kanten om je te beschermen voor onheil.

Angst in de ogen kijken
Als je de angst die opkomt recht in de ogen kijkt zul je zien dat deze vanzelf afneemt. Juist het uit de weg gaan van angst zorgt voor problemen. Bij paniek vlucht je letterlijk naar de zolder van je lijf. Je piekert je suf. Je blijft hangen in verhalen en er komen steeds meer verhalen en drama’s bij. Terwijl het juist op de begane grond, in je ‘innerlijke woonkamer’, een stuk veiliger is. Inbrekers gaan echt wel een deur verder als ze merken dat er iemand thuis is in de woonkamer. Als daar nog oud zeer opgeruimd moet worden lijkt de tijd daarvoor aangebroken. Het serieus nemen van je feitelijke geschiedenis is vaak al genoeg. Nu als volwassene kun je het gemis dat toen te zwaar voelde wel dragen, wel in perspectief plaatsen en je kunt nu wel voor jezelf zorgen. Juist door de moed te hebben angst openlijk te ervaren verdwijnt deze en komt innerlijke rust in de plaats.
Bij dierbaren, bij moeder natuur, boeddha, maria van altijddurende bijstand, god of welke steun en toeverlaat je ook kiest, kun je onbevangen jezelf zijn met al je angst en twijfel. Je voelt je gesteund en veilig genoeg om je innerlijk ‘op te ruimen’, wordt opener en rustiger en daarmee liefdevoller voor jezelf en anderen. Liefst in die volgorde.

Gevoelig verstand en verstandig gevoel
Je gevoeligheid voor signalen vanuit je lichaam neemt toe als je hier meer naar gaat luisteren. Je raakt vertrouwd met je binnenwereld, dit verstevigt je zelfvertrouwen en je ervaart basiszekerheid. Je leert moedig de jouw passende maat vinden tussen al te voorzichtig handelen en onbezonnen gedrag. Intuïtief voel je aan wat voor jou wel of niet pluis is. Tenminste als je tijdig stil staat bij jezelf en je zintuiglijke binnenwereld bewust aandacht geeft. Angst heeft een helpende duidelijke boodschap. Hoe meer je deze boodschap serieus neemt en vervolgens verstandige keuzes maakt, hoe meer angst een wegwijzer voor je zal zijn en hoe beter je jezelf beschermt.

‘je moet je schamen’

Publieke ruimte
In de etalage (en op facebook en instagram) ligt alles wat iedereen mag zien en weten. Je komt rustig, stoer en sterk over. Je toont je mooiste, liefste, geliefdste en meest speciale kant. Bij jou lukt het allemaal, kreukels en krasjes zijn je vreemd. De relatie met je familie is fantastisch. Je hebt het allemaal super onder controle, althans die schijn weet je op te houden.  Je hebt een rijke vriendenkring. Als de neiging om alleen maar perfect over te komen zo sterk is worstel je mogelijk met je kwetsbaarheid. Deze worsteling ken ik maar al te goed en heb me daar met vallen en opstaan een heel eind van bevrijd.

Achter gesloten deuren
In het verborgen magazijn bewaar je geheimen, oud zeer, vermoeidheid, lusteloosheid en alles wat volgens jou niet wordt gewaardeerd of toegestaan door de mensen die jouw etalage zien. Alles wat het daglicht kennelijk niet kan verdragen wordt verstopt. Een pijnlijk zinnetje vanuit opvoeding luidt; ‘je moet je diep schamen’. AU. Zo ontstaan overlevingspatronen. Bijvoorbeeld als hard werken en naastenliefde kwaliteiten waren die hogelijk werden gewaardeerd, dan lijkt het niet toegestaan om openlijk egoïstisch of flierefluitend gedrag te laten zien. Je schaamt je daarvoor en gaat blozen, krijgt klamme handen, ruikt naar angstzweet en trekt je terug. Pijn die niet gevoeld mag worden gaat ‘ondergronds’. Je lijf blijft signalen geven om je te verlossen van de angst voor openlijke kwetsbaarheid. Waar geneer je je voor? Waarbij denk je ‘ik ga nog liever dood dan dat ze daarachter komen?’ Je kunt bij het idee alleen al wel door de grond zakken van ellende.

Sociale afwijzing
Schaamte heeft de positieve functie van sociaal smeermiddel, daarbij houden we elkaar in positieve zin binnen afgesproken of veronderstelde normen. Wat beoordelen we als goed en wat als slecht? En wie heeft de meetlat? Eerder schreef ik over schuldgevoel. Daarbij ben je bang iets verkeerd te hebben gedaan. Bij schaamte ben je bang dat je zelf verkeerd bent en dat voelt nog veel beroerder. Je hebt jezelf ingeprent dat je niet deugt. Mogelijk heb je de ervaring dat je uitgelachen werd of gekleineerd werd en dat wil je niet opnieuw meemaken. Je voelt je waardeloos, verlegen, etc.… Tot in je binnenste-binnenste pijnlijk aangetast en bang om er niet meer bij te horen. En uiteindelijk keur je jezelf af, zelfafwijzing lijkt comfortabeler dan dat anderen je afwijzen. Door de angst voor oordelen van anderen cijfer je jezelf te vaak weg, raak je geremd of perfectionistisch. Als we aandacht en betrokkenheid van dierbaren missen viert schaamte hoogtij. ‘ik ben het niet waard om van te houden en straks blijf ik alleen over’, blijkt dan een pijnlijke overtuiging die ook nog wordt geloofd. Is dit echt waar?

Kwetsbaarheid veilig delen
Door meer van jezelf met alle plussen en minnen bloot te geven kunnen pantsers en maskers achterwege blijven. Je laat openlijk licht schijnen op onzekerheden en kwetsuren. Voor een kind zijn pesten, afkeuring, uitlachen of achterklap zijn pijnlijke gedragingen die te akelig zijn om echt binnen te laten komen. Je creëert dan op jonge leeftijd overlevingsgedrag en dat is maar goed ook. De pijnlijke waarheid van toen heb je zodanig verdrongen en verdoofd dat je jezelf daar nu niet eens van bewust bent. Je schermt jezelf af met lijfelijke verkramping als gevolg. Je wapent je tegen mogelijke afkeuring uit angst voor herhaling van oud zeer. Schaamte is de diepe angst dat we niet goed genoeg zijn, dat we daarom geen liefde waard zijn en dat we er niet bij horen. Nu als volwassene kun je eventuele afkeuring of gemis aan affectieve bevestiging wel dragen. Hoe meer ik mijn eigenheid ten volle accepteer hoe meer ik respectvol ieders eigenheid accepteer.

Vrij in verbinding
Geef anderen niet langer de macht en ook niet de plicht om jou goed of af te keuren. Het zinnetje ‘wat zullen ze wel niet van me denken?’ laat je achterwege. Je bent bereid om je kwetsbaar op te stellen. Welk gereedschap helpt je om de moed te hebben jezelf te laten zien met al je zon- en schaduwzijden? Hoe minder ik verborgen hoef te houden en hoe meer ik prijsgeef over mijn kwetsbaarheid, hoe minder verkramping dit met zich meebrengt en hoe minder energie het mij kost. Er komt steeds meer betrokkenheid, openheid, souplesse en innerlijke speelruimte. Naarmate eigenwaarde groeit vermindert gevoeligheid voor schaamte. Je luistert naar je eigen gevoelens en behoeften, neemt deze serieus en draagt er zorg voor. De zelfafwijzing wordt geleidelijk aan voltooid verleden tijd. Wie je ten diepste bent, je natuurlijke zelf, mag er in volle glorie zijn. Het masker waar je je achter schuil hield kan naar het magazijn. Er komt ruimte voor wederkerigheid, vertrouwen en open contact.